ΑΦΙΕΡΩΜΑ: ΑΝΔΡΕΑΣ ΡΙΤΖΟΣ -ANDREAS RITZOS.

By Fotini Mavrommati. Fotini Mavrommati! Οκτωβρίου 04, 2023

✔ Ο μεγάλος Κρητικός Αγιογράφος του 15ου αιώνα

ΑΝΔΡΕΑΣ ΡΙΤΖΟΣ!

Ένας από τους ιδρυτές της Κρητικής Σχολής όπως και ο ΑΓΓΕΛΟΣ ΑΚΟΤΑΝΤΟΣ!!

✔ Γεννήθηκε στον Βενετοκρατούμενο Χάνδακα σημερινό Ηράκλειο το 1421 και έφυγε από την ζωή το 1492.

Λέγετε ότι συνεργαζόταν με τον άλλον μεγάλο αγιογράφο της εποχής Άγγελο Ακοτάντο θεμελιωτή της Κρητικής Σχολής ( η οποία εξελίχθηκε στην λεγόμενη ΕΝΕΤΟΚΡΗΤΙΚΗ ΣΧΟΛΗ και πολλά έργα του στην πορεία την ακολουθούν) , ο Άγγελος όμως ''έφυγε'' νωρίτερα και ο Ρίτζος θεωρείτε άξιος συνεχιστής του αφού είχε αγοράσει και τα ανθίβολα του (σχέδια ) από τον αδελφό του Αγγέλου Ιωάννη Ακοτάντο που ήταν ζωγράφος και τα είχε κληρονομήσει βάση της διαθήκης του αδελφού του . Τα έγγραφα δείχνουν ότι την περίοδο 1460 - 1492 ήταν συνεχώς ενεργός ζωγράφος, και καταγράφεται ότι είχε παραγγελίες για λογαριασμό του Ανδρέα Παβία και του Ιωάννη Ακοτάντου.

✔Ο Ρίτζος προερχόταν από μεγάλη οικογένεια ζωγράφων και τα παιδιά του ακολούθησαν τα βήματα του πατέρα τους κυρίως ο Νικόλας Ρίτζος πρωτότοκός του γιός και ο Θωμάς Ρίτζος .

που έφτιαχνε κοσμήματα αλλά ήταν και ζωγράφος.

✔Σύμφωνα με το Εθνικό Ίδρυμα Νεοελληνικών Ερευνών έχουν διασωθεί 60 από τα έργα του πολλά από αυτά βρίσκονται στην Ιταλία και άλλα στην Πάτμο λιγότερα στην Κρήτη αλλά πολλά από αυτά είναι ανυπόγραφα όπως και οι εικόνες της Μονής Γωνίας Χανίων, παρακάτω θα μιλήσουμε αναλυτικά για αυτά τα υπέροχα έργα που είχα την τύχη να τα δω και μελετήσω αρκετές φορές από κοντά.

✔ ΘΕΟΤΟΚΟΣ ΕΝΘΡΟΝΗ ΠΑΤΜΟΣ.

✅ Τα ανυπόγραφα έργα του συνήθως τα βλέπουμε στα βιβλία με ένα ερωτηματικό δίπλα στην εικόνα (?) αλλά το στύλ του κάθε καλλιτέχνη ξεχωρίζει και όποιος έχει μελετήσει τα έργα του καταλαβαίνει αν ανήκει στον Ρίτζο ή όχι.

Για παράδειγμα η παρακάτω υπέροχη εικόνα με την ΣΥΝΑΞΗ ΤΩΝ ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ

βρίσκετε στην Μονή Βατοπεδίου από έρευνα που έκανα άλλοι την αποδίδουν ότι είναι του Άγγελου Ακοτάντου και άλλοι ότι είναι του Ανδρέα Ρίτζου.

Εγώ απλά θα χρησιμοποιώ ένα ερωτηματικό όπως και οι ειδικοί στα βιβλία τους, πιστεύω είναι καλύτερο αυτό γιατί δεν έχω σπουδάσει το αντικείμενο και υπάρχουν τα κατάλληλα άτομα όπως οι ιστορικοί έργων τέχνης να αποδίδουν τα ανυπόγραφα έργα σε ποιόν καλλιτέχνη ανήκουν.

✔Η ΣΥΝΑΞΗΣ ΤΩΝ ΑΡΧΑΓΓΕΛΩΝ

ΜΟΝΗ ΒΑΤΟΠΕΔΙΟΥ.

✅ Εδώ αξίζει να πούμε ότι ο εικονογραφικός τύπος της Παναγίας του Πάθους

που την βλέπουμε με τους Αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ δεξιά και αριστερά να κρατάνε στα χέρια τους τα σύμβολα του ''ΠΑΘΟΥΣ'' του Ιησού :την λόγχη, το σπόγγο με το ξύδι που τον πότισαν όταν ζητούσε νερό ,το ακάνθινο στεφάνι πάνω στον Σταυρό καθιερώθηκε από τον Ρίτζο και οι επόμενες γενιές νέων αγιογράφων το ζωγράφιζαν συχνά.

✔ ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΠΑΘΟΥΣ!!

✅ Όπως επίσης και η εικόνα της Παναγίας να θηλάζει τον μικρό Ιησού την λεγόμενη ''Γαλακτοτροφούσα'' η οποία υπάρχει στο βυζαντινό μουσείο Αθηνών.

✔Ένα άλλο πολύ πρωτότυπο έργο του βρίσκετε στο βυζαντινό μουσείο Αθηνών και είναι το παρακάτω.

Το συγκεκριμένο έργο λέγετε :

Jesus Hominum Salvator .

✔ Ο Ανδρέας Ρίτζος φιλοτεχνεί τις παραστάσεις της Σταύρωσης, της Ανάστασης και της Εις Άδου Καθόδου μέσα στην συντομογραφημένη επιγραφή J(esus) H(ominum) S(alvator) δηλαδή: Ιησούς Λυτρωτής των Ανθρώπων.

✓ Στο γράμμα S εικονίζονται τόσο ο βυζαντινός τύπος με την έγερση των νεκρών όσο και ο δυτικός τύπος του Ιησού θριαμβευτή που εξέρχεται από το μνήμα.

✔ Το συγκεκριμένο έργο προφανώς ήταν παραγγελία από καθολικό πελάτη αυτός όμως ο εικονογραφικός τύπος που δημιούργησε ο Ρίτζος είναι κυριολεκτικά μοναδικός!!!

✅ ΑΣ ΘΑΥΜΑΣΟΥΜΕ ΟΜΩΣ ΤΩΡΑ ΤΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ

ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ ΓΩΝΙΑΣ ΧΑΝΙΩΝ.

Δύο λόγια για αυτό το σημαντικό μοναστήρι:

Η Μονή Οδηγήτριάς Κυράς Γωνιάς είναι ανδρική σταυροπηγιακή μονή κοντά στο Κολυμβάρι Χανίων, στη δυτική Κρήτη.

Η ιστορία της αρχίζει από τα μέσα του 9ου αιώνα ,απέχει περίπου 25 χιλιόμετρα δυτικά από τα Χανιά. Κοντά στη μονή βρίσκεται και η Ορθόδοξη Ακαδημία Κρήτης.

ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΝΔΡΕΑ ΡΙΤΖΟΥ(?)
ΙΗΣΟΥΣ ΜΕΓΑΣ ΑΡΧΙΕΡΕΑΣ ΑΝΔΡΕΑ ΡΙΤΖΟΥ (?)

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΕΛΕΟΥΣΑ ΣΤΟΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΥΠΟ ΤΗΣ ΟΔΗΓΗΤΡΙΑΣ ΑΝΔΡΕΑ ΡΙΤΖΟΥ (?)
✔ΑΥΤΕΣ ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΕΙΚΟΝΕΣ ΣΕ ΜΕΓΑΛΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΜΟΥΣΕΙΟ ΤΗΣ ΜΟΝΗΣ .

Είναι ανυπόγραφες, αποδίδονται όμως στον ΑΝΔΡΕΑ ΡΙΤΖΟ .

Ειδικοί στο είδος απέδωσαν και τις τρεις εικόνες στον ίδιο ζωγράφο όταν τις μελέτησαν και αυτό γιατί υπάρχει ένα ορατό σκάσιμο (ράγισμα) στο ξύλο τους το οποίο τους τράβηξε την προσοχή αν μπουν οι εικόνες κατά συγκεκριμένο τρόπο η μια δίπλα στην άλλη τότε το ράγισμα αυτό από το ένα ξύλο στο άλλο έχει μια συνέχεια άρα από τον ίδιο κορμό δέντρου κόπηκαν όλα τα ξύλα για όλες τις εικόνες και για τον ΑΡΧΩΝ ΜΙΧΑΗΛ στην παρακάτω φωτογραφία που είναι καθαρά ορατό στο πρόσωπό Του....

ΑΡΧΩΝ ΜΙΧΑΗΛ ΑΝΔΡΕΑ ΡΙΤΖΟΥ (?)

ΕΝΟΡΙΑ ΣΠΗΛΙΑΣ ΚΟΛΥΜΒΑΡΙΟΥ.
✔Δεν ξέρω φίλοι αναγνώστες αν υπήρχε εξ' αρχής και αυτή η υπέροχη εικόνα στο μοναστήρι.

Σαν μαθητευόμενη αγιογράφος θυμάμαι την δασκάλα μου πριν 20 σχεδόν χρόνια που μας πήγε εκπαιδευτική επίσκεψη να δούμε από κοντά τα έργα του μεγάλου αυτού αγιογράφου στο μοναστήρι και μας είπε για την ρωγμή στο ξύλο και ότι υπάρχει και άλλη μια εικόνα ο Άρχων Μιχαήλ που βρίσκετε σε ένα άλλο χωριό κοντά στην ενορία Σπηλιάς Κολυμβαρίου Χανίων και κάποια στιγμή θα προσπαθήσει να μιλήσει με τον ιερέα εκεί να μας ανοίξει το σκευοφυλάκιο της ενορίας να τον θαυμάσουμε από κοντά.

Αργότερα έμαθα ότι μάλλον είχε κλαπεί η εικόνα και για τον λόγο αυτό ήταν φυλαγμένη καλά, προσωπικά δεν την έχω δει ακόμα.

Ας δούμε όμως και μερικά ακόμα έργα ακόμη του Ρίτζου:

ΠΑΝΑΓΙΑ ΣΤΟΝ ΕΙΚΟΝΟΓΡΑΦΙΚΟ ΤΥΠΟ ΤΗΣ ΓΛΥΚΟΦΙΛΟΥΣΑΣ .

Διάσταση 0,95-0,76 Ρώμη ιδιωτική συλλογή τέταρτο 15ου αιώνα.

Άγιος Ιωάννης ο Θεολόγος.

√ΑΡΧΩΝ ΜΙΧΑΉΛ ΚΑΙ ΓΑΒΡΙΉΛ

ΑΝΔΡΕΑ ΡΙΤΖΟΥ (?)

√ΑΓΙΑ ΑΙΚΑΤΕΡΊΝΗ ΜΟΝΗ ΣΙΝΑ ΑΝΔΡΕΑ ΡΙΤΖΟΥ (?)

✅ Και άλλα έργα του στην Μονή Σινά που του αποδίδονται:

✅ Θεοτόκος ΈΝΘΡΟΝΗ.

✅ Τρίπτυχο...

✅. Ιησούς Παντοκράτορας.
✅ Άρχων Μιχαήλ (αποδίδεται, Μονή Σινά)

✅ Τμήμα τρίπτυχου.

✅ ΕΡΓΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΛΆΟΥ ΡΙΤΖΟΥ!!!